Avrupa’da artık menüdeyiz korkusu: Batı ittifakı bitti yeni ortak Çin

Başta Kanada Başbakanı Mark Carney olmak üzere Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 2. Dünya Savaşı sonrası kuruluan ABD önderliğindeki batı ittifakının sona erdiğini itiraf etti. Liderler, “Eski dünya bitti ve geri dönmeyecek” mesajı verdi. “Bir geçişin değil, bir kopuşun içindeyiz” diyen Carney, yeni dönemi “büyük güç rekabetinin yoğunlaştığı, en güçlü ülkelerin ekonomik entegrasyonu bir baskı ve zorlama aracı olarak kullandığı bir sistem” sözleriyle tanımladı. Orta ölçekli ülkelerin artık uyum göstererek ya da taviz vererek güvende kalamayacağını vurgulayan Kanada Başbakanı, “Uyum güvenlik satın almayacak. Bu artık işe yaramıyor” ifadelerini kullandı.

“Ya duvarları yükselterek içimize kapanacağız ya da daha iddialı bir yol seçeceğiz” diyen Carney, orta güçlerin birlikte hareket etmemesi halinde masada değil, “menüde” yer alacakları uyarısında bulundu. Davos’ta benzer uyarılar Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’dan da geldi. Gözündeki rahatsızlık nedeniyle toplantılara güneş gözlüğüyle katılan Macron, uluslararası sistemin “benzeri görülmemiş bir istikrarsızlık noktasına” ulaştığını belirterek, daha fazla iş birliği çağrısı yaptı. Dünyada çatışmaların neredeyse normalleştiğini ve emperyalist hırsların yeniden ortaya çıktığını dile getiren Macron, “Kanun tanımayan bir dünyaya doğru ilerliyoruz” dedi. Fransa Cumhurbaşkanı, dünya ekonomisinde korumacı politikaların ve ticaret savaşlarının da “yalnızca kaybedenler” yaratacağı değerlendirmesinde bulundu. ABD’nin gümrük vergileri ve ticaret politikaları üzerinden Avrupa’nın çıkarlarını hedef aldığını savunan Macron, bu yaklaşımın “Avrupa’yı zayıflatmayı ve boyun eğdirmeyi” amaçladığını ifade etti. Kanada Başbakanı ve Fransa Cumhurbaşkanı’na destek Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’den geldi. Trump’ın transatlantik ittifakıı kökten yeniden yazdığını belirten Von der Leyen, “eski düzen öldü” sözleriyle Avrupa’nın ABD’ye karşı bütünlükçü bir politika geliştirmesi gerektiğini savundu. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen de ABD’nin Grönland’a karşı askeri güç kullanması durumunda ülkesinin de aynısını yapmaktan kaçınmayacağını söyledi.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland üzerinden ABD’yi askeri müdahale dahil Avrupa’yı ekonomik yaptırımlarla tehdit etmesi bu yıl İsviçre’nin Davos kasabasında düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu’na (WEF) damgasını vurdu. Ayrıca dün Avrupa Parlamentosu (AP), ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland tutumları nedeniyle bazı Avrupa ülkelerine tarife uygulanacağını açıklamasının ardından AB ile ABD arasında Temmuz 2025’te uzlaşılan ticaret anlaşmasının onay sürecini durdurdu.

Öte yandan Atlantik İttifakı’nın iki yakası arasında kopuş somutlaşırken, Avrupa ve Kanada’da Çin’e yönelik verilen sıcak mesajlar da dikkatlerden kaçmıyor. Kanada Başbakanı Mark Carney’nin geçen hafta Pekin ziyaretinde önemli ticaret anlaşmalarına imza atması ve Pekin ile Ottawa arasındaki ilişkiyi “stratejik ortaklık” diye nitelemesinin ardından Macron’dan da Çin ile ilişkileri geliştirme vurgusu geldi. Macron, “Avrupa’da doğrudan yapılan Çin yatırımlarına ihtiyacımız var” diyerek, Pekin’e adeta zeytin dalı uzattı. Pekin yönetiminin de Venezuela petrolüne Washington’ın el koymasının ardından Kanada’dan ithali gündemine aldığı belirtiliyor. İngiltere Başbakanı Keir Starmer’ın da gelecek hafta Pekin’e kapsamlı bir ziyaret gerçekleştireceği belirtildi. Starmer’ın Çin ile “altın dönemi”yeniden canlandırmak misyonuyla ziyareti yapacağı kaydedildi.

ABD ile Avrupa’yı sarsan jeopolitik depremin etkisi küresel piyasalarda da etkisini hissettirdi. Trump’ın Grönland üzerinden Avrupa ile gerilimi tırmandırması, küresel piyasalarda sert bir “Amerika’yı sat” hareketini tetikledi. ABD tahvil fiyatları düşerken getiriler hızla yükseldi. Dolar endeksi yaklaşık yüzde 1 geriledi, euro ise dolar karşısında yüzde 0,6 değer kazandı. Güvenli liman arayışıyla altın ve gümüş rekor seviyelere çıktı. Altın, 2020’den bu yana en güçlü günlük yükselişine yöneldi. ABD hisse senetleri sert satış gördü: Dow Jones 800 puanın üzerinde, S&P 500 ve Nasdaq %2’den fazla düştü.